Autor: Wiktor Dąbrówka, ogrodnik od dziecka, współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl · Opublikowano: · Zaktualizowano: · 6 min czytania
Stonka to jeden z najbardziej znanych szkodników warzywnika. Najczęściej kojarzymy ją z ziemniakami i słusznie, bo stonka ziemniaczana potrafi w krótkim czasie mocno ogołocić rośliny z liści. Kiedy żerowanie jest silne, spadają zdolności asymilacyjne rośliny, a to bezpośrednio wpływa na rozwój bulw i końcowy plon. Właśnie dlatego szybkie zauważenie problemu i rozsądne zwalczanie stonki ziemniaczanej mają tak duże znaczenie w przydomowych uprawach i na większych grządkach.
Polecany wpisJakie opryski w maju? Praktyczny przewodnik po ochronie drzew owocowych i roślin ozdobnychCzytaj poradnik →Czym jest stonka ziemniaczana
Stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata) jest chrząszczem z rodziny stonkowatych, który żeruje głównie na roślinach z rodziny psiankowatych, dlatego poza ziemniakami atakuje też pomidory, a czasem także paprykę i bakłażany. W Polsce stonka jest dobrze znanym problemem ogrodników i działkowców, bo łatwo się rozmnaża, szybko zasiedla nowe stanowiska i może powodować dotkliwe straty w plonie.
Jakie rośliny atakuje stonka
Choć podstawowym żywicielem są ziemniaki, stonka może atakować też inne rośliny psiankowate. W praktyce zagrożone bywają także pomidory i papryka, szczególnie gdy rosną blisko ziemniaczanych grządek. Dlatego w warzywniku warto patrzeć szerzej niż tylko na jedną uprawę i dbać o dobrą kondycję wszystkich roślin. Pomocne jest też regularne odżywianie warzyw, na przykład roślinnym nawozem do warzyw.
🥔 Do warzywnika w naszym sklepie:
Nasiona i cebulki →
Nawozy →
Rośliny owocowe →Stonka ziemniaczana w skrócie
| Temat | Opis |
|---|---|
| Gatunek | Leptinotarsa decemlineata, rodzina stonkowatych |
| Rośliny żywicielskie | ziemniak, pomidor, papryka, bakłażan |
| Chrząszcz | ok. 1 cm, żółte pokrywy z 10 czarnymi paskami |
| Jaja | żółtopomarańczowe, grupami na spodzie liści |
| Larwy | czerwonopomarańczowe, z czarnymi kropkami – najbardziej żarłoczne |
| Kiedy działać | przegląd od maja co 2–3 dni, oprysk na młode larwy |
Jak wygląda dorosły chrząszcz
Dorosły chrząszcz ma ok. 1 cm długości i charakterystyczne pasiasto ubarwione pokrywy: żółte lub kremowe, z dziesięcioma czarnymi paskami (po pięć na każdej pokrywie). Jego ciało jest owalne i mocno wypukłe od góry, a od spodu bardziej płaskie. Dorosłe chrząszcze są łatwe do zauważenia na roślinach, zwłaszcza gdy siedzą na górnych partiach łodyg lub na młodych liściach. To właśnie dorosłe osobniki rozpoczynają żerowanie po wyjściu z zimowisk.
Ochrona przed szkodnikami
Preparaty na chrząszcze, larwy i inne szkodniki warzyw. Przesuń w bok →
KategoriaArtykuły ogrodniczeZobacz kategorię
Sumin Mospilan na mszyce, opuchlaki, chrząszczeZobacz roślinę
Target Karate Zeon 050CSZobacz roślinę
Substral owadobójczy mszyca i gąsienicaZobacz roślinę
Biochron – zwalcza mszyce, przędziorki, wciornastki, miseczniki i inneZobacz roślinę
Target Curzate Zwalcza choroby pomidoraZobacz roślinęGdzie zimuje stonka
Na zimę dorosłe chrząszcze zakopują się w glebie, zwykle na głębokość kilkudziesięciu centymetrów, i tam przeczekują niekorzystny okres. Wiosną, kiedy rośnie temperatura, chrząszcze wychodzą z zimowisk i wracają na grządki. Pojawienie się dorosłych osobników obserwujemy najczęściej w maju, wtedy gdy ziemniaki zaczynają już intensywnie rosnąć. Dlatego warto regularnie przeglądać rośliny od początku sezonu, bo szybkie wykrycie pierwszego pokolenia bardzo ułatwia dalsze zwalczanie.
Jak wyglądają jaja stonki
Po kopulacji samice rozpoczynają składanie jaj. Samice stonki ziemniaczanej umieszczają jaja stonki grupami na spodzie liści ziemniaków, czyli na spodniej stronie blaszki. Jaja stonki ziemniaczanej są zwykle żółtopomarańczowe, owalne i dobrze widoczne przy dokładnym przeglądzie roślin. To jeden z najważniejszych momentów do działania, bo usunięcie złoży jaj pomaga ograniczyć późniejsze wylęganie larw.
Larwy są najgroźniejsze
Z jaj wylęgają się młode larwy, które zaczynają bardzo intensywne żerowanie. Z czasem larwy robią się większe, mają czerwonawy lub pomarańczowy kolor, czarną głowę i dwa rzędy charakterystycznych czarnych kropek po bokach ciała. To właśnie larwy są stadium, które najczęściej powoduje największe szkody na liściach ziemniaka. Gdy występują licznie, potrafią niemal całkowicie zniszczyć ulistnienie, a w efekcie zahamować rozwój bulw i doprowadzić do zmniejszenia wielkości bulw ziemniaka.
Jak rozpoznać szkody
Najłatwiej zauważyć szkodniki żerujące po uszkodzeniach na liściach. Objawy żerowania stonki ziemniaczanej to:
- nieregularne wygryzienia na liściach
- pozostawione same nerwy liści
- ogołocenie całych roślin
Rośliny tracą przez to energię do wzrostu, a zmniejszenie powierzchni zielonej ogranicza ich zdolności asymilacyjne. W skrajnych przypadkach całe rośliny mogą zostać ogołocone, a to oznacza realne straty w plonie.
Polecana roślinaPomidor gruntowy Pikador 1gZobacz roślinę →Zwalczanie stonki ziemniaczanej
Ręczne usuwanie
Najprostsze zwalczanie stonki ziemniaczanej zaczyna się od systematycznego przeglądu roślin i ręcznego usuwania złoży jaj oraz larw. W małych uprawach to wciąż bardzo dobra metoda, zwłaszcza gdy zbiera się chrząszcze i jaja od samego początku sezonu.
Przekopywanie grządek i zabiegi agrotechniczne
Pomaga też przekopywanie grządek po sezonie, bo utrudnia przeżycie chrząszczy zimujących w ziemi. Duże znaczenie mają także inne zabiegi agrotechniczne, takie jak głęboka orka, zmianowanie oraz sadzenie odmian wczesnych, które zdążą wytworzyć plon, zanim larwy najmocniej ogołocą rośliny. Odmian w pełni odpornych na stonkę w uprawie praktycznie nie ma.
Przeczytaj też
Więcej poradników o szkodnikach w warzywniku. Przesuń w bok →
Opryski i preparaty – środki chemiczne i biologiczne
Gdy szkodników jest dużo, część ogrodników decyduje się na oprysk i odpowiednie preparaty. Najskuteczniejszą metodą zwalczania stonki ziemniaczanej w uprawach rolnych jest integrowana ochrona, łącząca precyzyjne opryski chemiczne z biologicznymi. Trzeba pamiętać o terminie zabiegu, bezpieczeństwie i rozsądnym stosowaniu wyłącznie środków zarejestrowanych do ziemniaka, zgodnie z etykietą. Stonka szybko uodparnia się na powtarzane substancje czynne, dlatego środki warto zmieniać.
Znaczenie terminowego oprysku i stadium larw
Opryski są najskuteczniejsze, gdy wykonuje się je w odpowiednim momencie – najlepiej na młode larwy, które są najbardziej wrażliwe na działanie środków ochrony roślin. Larwy starszych stadiów zjadają najwięcej liści i są trudniejsze do zwalczenia, a silne ogołocenie roślin może obniżyć plon nawet o 60%.
Jak ograniczyć pojawienie się stonki
Zmianowanie i kontrola stanowiska
Duże znaczenie ma profilaktyka. Dobrze działa zmianowanie, kontrola stanowiska i obserwowanie roślin od maja.
Odżywianie roślin
Warto też dbać o żyzną glebę i mocny wzrost warzyw, bo silniejsze rośliny lepiej znoszą presję szkodników.
Poradniki ogrodnicze
Przydatne są tu poradniki takie jak jak zrobić dobrze kompost czy maj w ogrodzie. Dobrze odżywione warzywa, także zasilane przez zestaw nawozów do warzyw i owoców, szybciej się regenerują po uszkodzeniach.
Jakość roślin też ma znaczenie
W ochronie warzywnika warto podkreślić jeszcze jedną rzecz: dobry start roślin. Zdrowe, dobrze prowadzone rośliny łatwiej odbudowują liście po uszkodzeniach. Dotyczy to także psiankowatych sąsiadów ziemniaków, takich jak pomidor gruntowy Pikador, pomidor karłowy Promyk czy papryka Ornela – najlepiej sadzić je z dala od ziemniaków i zasilać np. Biohumusem Extra do pomidorów i papryki.
Podsumowanie
Stonka, a dokładniej stonka ziemniaczana, to szkodnik, którego nie warto lekceważyć. Szybko się rozmnaża, jej larwy intensywnie zjadają liście, a dorosłe chrząszcze wracają na grządki co sezon. Kluczem jest wczesne wykrycie jaj, regularne oglądanie roślin i szybka reakcja. Dzięki temu łatwiej ochronić plon bez częstych oprysków, a jeśli zabieg jest konieczny – wykonać go w najlepszym momencie, na młode larwy.
Nasiona warzyw
Warzywa do przydomowego warzywnika. Przesuń w bok →
FAQ – najczęściej zadawane pytania o stonkę ziemniaczaną
Kiedy pojawia się stonka ziemniaczana?
Przezimowane chrząszcze wychodzą z gleby zwykle w maju, gdy ziemia się ogrzeje i wschodzą ziemniaki. Pierwsze złoża jaj i larwy pojawiają się na przełomie maja i czerwca, a w ciepłe lata może rozwinąć się jeszcze częściowe drugie pokolenie.
Czy stonka atakuje pomidory i paprykę?
Tak, choć rzadziej niż ziemniaki. Stonka żeruje na roślinach psiankowatych, dlatego pomidory, paprykę i bakłażany rosnące w pobliżu ziemniaków też warto regularnie przeglądać.
Jak skutecznie zbierać stonkę ręcznie?
Najlepiej co 2–3 dni od maja: strząsać chrząszcze i larwy do pojemnika z wodą i kilkoma kroplami płynu do naczyń, a złoża jaj zgniatać lub zrywać razem z fragmentem liścia. Najważniejsze jest usuwanie jaj i młodych larw, zanim zdążą zniszczyć liście.
Dlaczego opryski na stonkę czasem nie działają?
Stonka szybko uodparnia się na środki, które są często powtarzane. Dlatego warto pryskać tylko wtedy, gdy larw jest dużo, celować w młode larwy, zmieniać środki o różnych substancjach czynnych i zawsze stosować wyłącznie preparaty zarejestrowane do ziemniaka, zgodnie z etykietą.
W sklepie Wszystko dla ogrodu
W sklepie Wszystko dla ogrodu sprzedajemy rośliny z własnej szkółki, działającej od 1995 roku – z gwarancją przyjęcia i pod nadzorem PIORiN.
Kwiaty balkonowe / Rośliny jednoroczne
BylinyWiktor Dąbrówka – Ogrodnik od dziecka i współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl, związany z rodzinną szkółką roślin w Brudzicach koło Radomska. Propagator ogrodnictwa w luźnej formie – pisze prosto i praktycznie, na podstawie doświadczeń ze szkółki, tak żeby każdy mógł od razu zabrać się do pracy w ogrodzie. Poznaj nas →
Polecany wpisWarzywniak na balkonie – jak stworzyć idealny ogród w miejskim stylu?Czytaj poradnik →
