Autor: Wiktor Dąbrówka, ogrodnik od dziecka, współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl · Opublikowano: · Zaktualizowano: · 8 min czytania
Tekst przeznaczony jest dla ogrodników, rolników i wszystkich zainteresowanych zdrową uprawą ziemniaka. Poznanie PLRV pozwala skuteczniej chronić plony i ograniczać straty ekonomiczne. Artykuł wyjaśnia, czym jest PLRV (potato leafroll virus), jakie powoduje objawy i jak ograniczyć straty w uprawie ziemniaka. Temat ten jest niezwykle istotny, ponieważ wirus liściozwoju ziemniaka może prowadzić do poważnych strat jakościowych i ilościowych w produkcji ziemniaka.
Polecany wpisJakie opryski w lipcu? Praktyczny plan ochrony roślin w ogrodzieCzytaj poradnik →PLRV, czyli wirus liściozwoju ziemniaka, należy do grupy patogenów, które najmocniej obniżają jakość i wysokość plonu. W praktyce to jedna z tych chorób ziemniaka, które długo potrafią rozwijać się po cichu, a potem uderzają w bulwy ziemniaka, kondycję plantacji i opłacalność całej uprawy ziemniaka.
Co oznacza PLRV
Wirus liściozwoju ziemniaka (PLRV, ang. potato leafroll virus) jest jednym z najgroźniejszych i – zaraz po PVY – najpowszechniejszych wirusów ziemniaka na świecie. W literaturze jest wymieniany obok PVY jako jedna z najważniejszych chorób wirusowych ziemniaka, choć w Polsce jego znaczenie jest dziś zwykle mniejsze niż kilkadziesiąt lat temu.
Ta choroba wciąż jednak należy do najgroźniejszych chorób ziemniaka, bo może mocno obniżyć wielkość plonu, a przy silnym porażeniu prowadzić też do wad miąższu. W skrajnych opisanych przypadkach straty plonu sięgały nawet 80%.
Dlaczego wirus liściozwoju ziemniaka jest tak groźny
PLRV to wirus z rodzaju Polerovirus (dawniej zaliczany do rodziny Luteoviridae), który atakuje tkanki przewodzące rośliny i jest przenoszony przez mszyce, szczególnie mszycę brzoskwiniową. Największy problem polega na tym, że wirus liściozwoju przenoszą mszyce w sposób trwały. Gdy owad nabędzie wirusa, może zakażać kolejne rośliny przez całe życie, a w przypadku PLRV szczególne znaczenie ma mszyca brzoskwiniowa.
Drugim problemem są porażone sadzeniaki. To właśnie one są często głównym źródłem pierwotnej infekcji na plantacji, a potem mszyce odpowiadają za dalsze rozprzestrzenianie patogenu wśród zdrowych roślin.
🥔 Do warzywnika w naszym sklepie:
Nasiona i cebulki →
Zioła →PLRV w skrócie
| Temat | Opis |
|---|---|
| Sprawca | wirus liściozwoju ziemniaka (PLRV, Polerovirus) |
| Objawy na liściach | podwijanie liści ku górze, sztywne, skórzaste, kruche blaszki |
| Objawy na bulwach | nekroza sieciowa – ciemne pasma w miąższu (u części odmian) |
| Przenoszenie | mszyce w sposób trwały (głównie mszyca brzoskwiniowa), porażone sadzeniaki |
| Leczenie | brak – chore rośliny usunąć |
| Profilaktyka | kwalifikowane sadzeniaki, ochrona przed mszycami, selekcja, niszczenie samosiewów |
Najczęstsze objawy na liściach i łodygach
Najbardziej typowe objawy pojawiają się na liściach dolnych roślin wyrastających z zakażonych sadzeniaków. Liście podwijają się ku górze, ich brzegi stają się sztywne, a tkanka nabiera skórzastego, kruchego charakteru.
W dalszym etapie objawy przesuwają się w górę łodygi, a całe rośliny bywają żółtawe i słabiej rosną. U części odmian można zauważyć, że blaszki są ustawione kątem ostrym, a ogonki i blaszki jakby zwisają wzdłuż łodygi lub szeleszczą przy poruszeniu.
Przy późnej infekcji w trakcie wegetacji obraz wygląda trochę inaczej: górne liście podwijają się, a dolne długo pozostają prawie normalne. Właśnie dlatego nasilenie objawów zależy od terminu zakażenia, odmiany ziemniaka i szczepu wirusa.
Środki na mszyce i artykuły ogrodnicze
Preparaty ograniczające wektory wirusów. Przesuń w bok →
KategoriaArtykuły ogrodniczeZobacz kategorięSubstral Mirmex GR 100 gr. – SKUTECZNA OCHRONA PRZED MRÓWKAMIZobacz roślinę
Bros sanacol 200 g + 5- gratis – Nie daj szans ślimakom!Zobacz roślinę
Wskaźnik do sprawdzania wilgotności glebyZobacz roślinę
Substral mospilan na mszyce, owocówkę, trześnówkę i stonkęZobacz roślinę
Wąż ogrodowy Standard VerkattoZobacz roślinę
Wąż ogrodowy V-PLUS profesjonalny VerkattoZobacz roślinęCo dzieje się z bulwami
Jeśli chodzi o bulwy, PLRV jest szczególnie niebezpieczny, bo szkodzi nie tylko na polu, ale też w obrocie i czasie przechowywania. W części odmian w bulwach pojawiają się brunatne pasma i nekrozy, które mogą wchodzić w głąb miąższu od strony przyczepu stolona.
PLRV powoduje charakterystyczną nekrozę sieciową (net necrosis), która objawia się ciemnymi przebarwieniami w miąższu bulw. Obecność PLRV może dyskwalifikować ziemniaki z produkcji frytek lub chipsów z powodu nekrozy sieciowej, co wymusza rygorystyczną kontrolę jakości dostaw.
Takie bulwy ziemniaka tracą wartość handlową i konsumpcyjną, nawet jeśli z zewnątrz wyglądają przyzwoicie. Dla producenta oznacza to jednocześnie spadek jakości plonu i większe ryzyko dalszej produkcji nasiennej z zakażonego materiału.
Główne źródło infekcji
W ochronie plantacji trzeba zapamiętać jedną zasadę: głównym źródłem problemu są zakażone sadzeniaki oraz porażone rośliny pozostawione na polu. Nawet pojedyncze ognisko może stać się początkiem mocnego rozprzestrzeniania wirusa przez mszyce.
Do tego dochodzą chwasty i inne rośliny z rodziny psiankowatych, które mogą utrudniać higienę plantacji. Dlatego w uprawie ziemniaka ważne są czysty materiał, selekcja i porządek w otoczeniu pola.
PLRV a wirus Y ziemniaka
W praktyce rolnicy częściej słyszą dziś o PVY, czyli wirus y ziemniaka, bo to obecnie bardzo ważna choroba w wielu rejonach. Wirus y daje zwykle mozaikę blaszki liściowej, plamy nekrotyczne i objawy na bulwach, a jego biologii towarzyszy duża zmienność szczepów.
Na tle PVY wirus liściozwoju częściej daje klasyczne podwijanie liści i problemy typu net necrosis w bulwach. Innymi słowy, wirus y ziemniaka częściej kojarzy się z mozaiką i nekrotycznymi zmianami, a PLRV z liściozwojem i degradacją materiału sadzeniakowego.
PLRV a wirus M ziemniaka i wirus S
Na plantacji mogą pojawiać się też wirus m ziemniaka oraz wirus s. Wirus m i wirus y bywają przenoszone przez te same mszyce, ale wirus m zwykle daje słabsze objawy, a w Polsce częściej oceniany jest jako łagodniejszy problem w porównaniu z PLRV czy PVY.
Z kolei wirus s bywa niemal utajony, choć wrażliwe odmiany mogą pokazywać chlorozy na liściach dolnych i delikatne deformacje. To ważne, bo mieszane choroby wirusowe potrafią nasilać szkody, nawet jeśli pojedynczy wirus nie daje bardzo mocnego obrazu samodzielnie.
Polecana roślinaSubstral mospilan na mszyce, owocówkę, trześnówkę i stonkęZobacz roślinę →Zwalczanie i ograniczanie rozprzestrzeniania
Skuteczne zwalczanie PLRV nie polega na „leczeniu” zakażonej rośliny, bo na choroby wirusowe nie ma bezpośredniego środka działającego jak fungicyd. Tu liczy się profilaktyka, zdrowe sadzeniaki, eliminowanie porażonych roślin i ograniczanie aktywności wektorów.
Chemiczne i biologiczne środki ochrony
Dobra wiadomość jest taka, że przy PLRV sens ma terminowe użycie insektycydów, bo ten wirus liściozwoju potrzebuje czasu, by po pobraniu zostać skutecznie przeniesiony przez mszycę. To odróżnia go od wirusów przenoszonych w sposób nietrwały, np. PVY, które mszyca przenosi już po krótkim nakłuciu – wtedy insektycydy często działają za późno.
W praktyce pomocne mogą być:
- Substral owadobójczy na mszyce
- Ziemovit Naturalny Biokontrola na mszyce
- ZIEMOVIT AFISAR PRO na mszyce
- Substral Mospilan na mszyce i stonkę
Pamiętaj, aby stosować środki zgodnie z etykietą i pod kątem wektora, a nie samego wirusa.
Znaczenie profilaktyki
Ważne jest także:
- eliminowanie porażonych roślin,
- ograniczanie aktywności mszyc,
- stosowanie zdrowych sadzeniaków,
- utrzymywanie higieny plantacji.
Przeczytaj też
Więcej poradników o chorobach wirusowych warzyw. Przesuń w bok →
Rola mszyc w trakcie wegetacji
To właśnie mszyce są tu kluczowe, dlatego regularne monitorowanie plantacji ma ogromne znaczenie. Według danych z Bonina nawet pojedyncza uskrzydlona mszyca na polu może być zagrożeniem dla zdrowych roślin.
W ochronie liczy się więc szybka reakcja, lustracja pola i obserwacja, czy nie pojawia się miotlasty pokrój rośliny, podwijanie liści, osłabienie wzrostu albo zasychanie liści. Takie objawy nie zawsze oznaczają wyłącznie PLRV, ale zawsze wymagają sprawdzenia.
Przy okazji warto pamiętać, że preparaty typu Miedzian – środek na choroby warzyw i inne preparaty miedziowe służą do chorób grzybowych i bakteryjnych, więc nie są środkiem na wirus liściozwoju ziemniaka.
Sadzeniaki, odmiany i profilaktyka
Znaczenie zdrowych sadzeniaków
Podstawą ograniczania infekcji pozostaje zakup zdrowych sadzeniaków. Sadzenie zdrowych, wolnych od wirusa sadzeniaków ziemniaków jest istotnym krokiem w zapobieganiu PLRV.
Wybór odmian odpornych
Wybór odmian odpornych albo przynajmniej mniej podatnych to najprostszy sposób, by zmniejszyć presję wirusa już na starcie sezonu.
Zabiegi agrotechniczne
W codziennej praktyce pomagają także:
- selekcja negatywna i usuwanie porażonych roślin,
- niszczenie samosiewów,
- kontrola chwastów,
- pilnowanie płodozmianu,
- regularne monitorowanie i szybka reakcja na objawy,
- dbanie o żyzność gleby i stabilne odżywienie (np. nawozy, zestaw nawozów do uprawy warzyw i owoców, nawóz płynny do warzyw, roślinny nawóz do warzyw).
Przy ziemniakach najważniejszy jest zdrowy materiał wyjściowy – kwalifikowane sadzeniaki z kontrolowanych plantacji nasiennych mają najmniejsze ryzyko porażenia wirusami.
PLRV a zaraza ziemniaka
Wielu ogrodników myli choroby ziemniaka i wrzuca do jednego worka PLRV z zarazą ziemniaka. To błąd, bo zarazę ziemniaka wywołuje inny patogen – lęgniowiec Phytophthora infestans i dlatego zastosowanie środków ochrony wygląda zupełnie inaczej.
W praktyce warto rozdzielać: przy wirusach najważniejsze są sadzeniaki, mszyce, monitoring i higiena plantacji, a przy zarazie ziemniaka większą rolę mają fungicydy i pogoda. Dlatego zwalczanie musi zawsze wynikać z trafnego rozpoznania, a nie tylko z samego słowa „choroba”.
Podsumowanie dla plantacji i ogrodu
PLRV i wirus liściozwoju ziemniaka to nadal ważne choroby ziemniaka, szczególnie tam, gdzie pojawiają się zakażone bulwy, wektory i słaba selekcja materiału. Najważniejsze objawy to podwijanie liści, sztywne, skórzaste blaszki, słabszy wzrost oraz w części odmian nekrozy bulw.
Dla nas wniosek jest prosty: regularne monitorowanie, zdrowe sadzeniaki, wybór odmian odpornych, szybkie zwalczanie mszyc i rozsądna profilaktyka to najlepsza droga, by ograniczyć tę chorobę i ochronić bulwy ziemniaka przed stratą jakości oraz plonu.
Nawozy do warzyw
Nawozy wspierające kondycję warzyw w sezonie. Przesuń w bok →
KategoriaNawozyZobacz kategorięSpecjalistyczny nawóz szkółkarski do mojego zamówieniaZobacz roślinę
BROS ukorzeniacz do sadzonek zdrewniałych 50gZobacz roślinę
ZIEMOVIT Nawóz iglak kwaśny 1kg granulowany- INTENSYWNA ZIELEŃ ROŚLINZobacz roślinę
BROS ukorzeniacz do sadzonek pół zdrewniałych 50gZobacz roślinę
BIOHUMUS EXTRA Warzywa 1L+20% gratis- NATURALNIE ZDROWE WARZYWAZobacz roślinę
HUMUS UP PLUS ROŚLINY OZDOBNE Z LIŚCI 500ml- NATURALNE WSPOMAGANIEZobacz roślinęFAQ – najczęściej zadawane pytania o PLRV
Czy ziemniaki z PLRV można jeść?
Tak. Wirus liściozwoju nie jest groźny dla ludzi. Bulwy z nekrozą sieciową mają jednak ciemne pasma w miąższu i gorszą jakość, dlatego nie nadają się do sprzedaży, a przede wszystkim nie wolno ich używać jako sadzeniaków.
Czy można sadzić własne ziemniaki z poprzedniego roku?
Można, ale z każdym rokiem rośnie ryzyko, że bulwy są porażone wirusami, takimi jak PLRV, PVY czy PVM. Co kilka lat warto kupić kwalifikowane sadzeniaki, a do sadzenia wybierać bulwy tylko ze zdrowych, dobrze plonujących krzaków.
Kiedy pryskać ziemniaki na mszyce?
Najważniejszy jest okres nalotu mszyc, zwykle od końca maja do lipca. Lustruj plantację regularnie, a zabieg wykonuj po pojawieniu się mszyc, zgodnie z etykietą środka i z zachowaniem okresu karencji.
Czy PLRV przenosi się przez glebę?
Nie. Wirus liściozwoju nie przetrwa w glebie. Przenoszą go mszyce i porażone sadzeniaki, a rezerwuarem są też samosiewy ziemniaka pozostawione na polu.
W sklepie Wszystko dla ogrodu
Od 1995 roku sprzedaliśmy ponad 10 milionów roślin – w sklepie Wszystko dla ogrodu każda sadzonka z naszej szkółki ma gwarancję przyjęcia.
Rośliny owocowe
Drzewka owocowe
Kwiaty balkonowe / Rośliny jednoroczneWiktor Dąbrówka – Ogrodnik od dziecka i współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl, związany z rodzinną szkółką roślin w Brudzicach koło Radomska. Propagator ogrodnictwa w luźnej formie – pisze prosto i praktycznie, na podstawie doświadczeń ze szkółki, tak żeby każdy mógł od razu zabrać się do pracy w ogrodzie. Poznaj nas →
Polecany wpisTSWV – brązowa plamistość liści pomidora i duże ryzyko dla uprawCzytaj poradnik →
