Autor: Wiktor Dąbrówka, ogrodnik od dziecka, współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl · Opublikowano: · Zaktualizowano: · 8 min czytania
Septorioza to jedna z tych chorób, które długo rozwijają się po cichu, a potem bardzo wyraźnie odbijają się na kondycji upraw. W praktyce septorioza obejmuje kilka jednostek chorobowych, ale w polskich warunkach najczęściej mówi się o problemie w zbożach i warzywach. Najbardziej znane są septorioza paskowana liści i septorioza plew w pszenicy, a także septorioza selera, która mocno osłabia liście i ogonki liściowe. Patogeny rozwijają się szczególnie łatwo wtedy, gdy przez dłuższy czas utrzymują się opady, wysoka wilgotność i gęsty łan lub zwarta rozeta liści.
Polecany wpisFungicydyCzytaj poradnik →Septorioza należy do ważnych chorób grzybowych, bo porażenie liści ogranicza powierzchnię asymilacyjną roślin. To z kolei oznacza słabsze wykorzystanie światła, gorsze pobieranie składników odżywczych i realny spadek plonów. W zbożach szczególnie groźne jest porażenie liścia flagowego i liści położonych tuż pod nim, bo to one w dużym stopniu budują plon ziarna.
Czym jest septorioza
Pod nazwą septorioza kryje się grupa chorób grzybowych, które powodują plamistości, zasychanie liści i stopniowe osłabienie roślin. W zbożach największe znaczenie ma septorioza liści pszenicy, często określana też jako septorioza paskowana liści, wywoływana przez Zymoseptoria tritici. W praktyce rolniczej ważna jest też septorioza plew, która uszkadza kłosy i wpływa na jakość plonów.
W warzywniku septorioza najczęściej kojarzy się z selerem i pomidorami. Septorioza selera jest jedną z najczęstszych chorób liściowych tego warzywa, a w pomidorach podobne plamistości także mogą szybko ograniczyć wigor roślin i jakość owoców. Dlatego septorioza to temat nie tylko dla producentów zbóż, ale też dla osób prowadzących mniejsze uprawy warzyw.
Jakie formy septoriozy spotykamy najczęściej
W zbożach najczęściej spotykamy septoriozę paskowaną liści oraz septoriozę plew. Ta pierwsza zaczyna się zwykle od dolnych liści, a później może przechodzić wyżej. Ta druga atakuje plewy i kłosy, przez co odbija się na dorodności ziarna. Septoriozy pszenicy bywają mylone z innymi plamistościami, dlatego tak ważna jest regularna lustracja łanu.
W warzywach uwagę zwraca przede wszystkim septorioza selera. Na liściach i ogonkach pojawiają się małe plamki, które z czasem zwiększają powierzchnię, brunatnieją i prowadzą do osłabienia części nadziemnej. Dlatego ochronie warzyw trzeba poświęcić tyle samo uwagi, co ochronie zbóż.
🌱 Cebulki, nawozy i artykuły ogrodnicze w naszym sklepie:
Nasiona i cebulki →
Artykuły ogrodnicze →
Rośliny owocowe →Septorioza w skrócie
| Temat | Opis |
|---|---|
| Sprawcy | grzyby z rodzaju Septoria i pokrewnych (np. Zymoseptoria tritici, Septoria apiicola) |
| Objawy | brązowe, zasychające plamy z drobnymi czarnymi owocnikami |
| Narażone | pszenica, pszenżyto, seler, pomidor |
| Sprzyja | długo mokre liście, deszcz, umiarkowane temperatury, gęsty łan |
| Źródło | resztki roślin, samosiewy, porażone nasiona |
| Profilaktyka | zmianowanie, usuwanie resztek, zdrowe nasiona, podlewanie przy ziemi |
Objawy septoriozy na liściach i plewach
Objawy septoriozy zwykle zaczynają się od drobnych plam. Początkowo są one żółto brunatne lub oliwkowe, a później stają się bardziej wydłużone, jasnobrunatne albo szarzejące. W zbożach plamy często są ograniczane nerwami liścia, a przy silnym porażeniu plamy zlewają się i zajmują niemal całą powierzchnię blaszki. W ich obrębie na powierzchni tworzą się małe czarne punkty, czyli owocniki, z których uwalniane są zarodniki.
To właśnie te nekrozy i punkciki pomagają rozpoznać septoriozę. Gdy choroba wchodzi w mocniejszą fazę, dochodzi do przedwczesnego zamierania liści i całych fragmentów łanu. W zbożach oznacza to mniejszą aktywność liści w kluczowym okresie nalewania ziarna, a w warzywach po prostu słabszy rozwój i gorszą jakość handlową.
Nasiona warzyw
Zdrowe nasiona to pierwszy krok profilaktyki. Przesuń w bok →
Jak rozwój septoriozy zależy od pogody
Rozwój septoriozy najsilniej napędza wysoka wilgotność, częste opady i zwilżenie liści. Zarówno w zbożach, jak i w warzywach infekcji sprzyja długie utrzymywanie się wody na powierzchni roślin. Znaczenie ma także temperatura. Patogeny odpowiedzialne za septoriozę najlepiej rozwijają się przy umiarkowanie ciepłej, wilgotnej pogodzie, dlatego deszczowe okresy wiosną i na początku lata są szczególnie niebezpieczne.
W praktyce septorioza może rozwijać się przez cały okres wegetacji. Jesienią warto lustrować młode zboża, a wiosną i później systematycznie oceniać kolejne piętra liści. W warzywniku podobnie: gdy liście długo pozostają mokre po podlewaniu lub deszczu, ryzyko rośnie bardzo szybko.
Skąd biorą się zarodniki septoriozy
Najczęściej zarodniki septoriozy zimują w resztkach pożniwnych, na porażonych liściach i w materiale roślinnym pozostawionym na polu. To jeden z głównych powodów, dla których monokultura i uprawa zbóż po zbożach zwiększają presję choroby. Gdy przez kilka sezonów uprawiamy ten sam gatunek w tym samym miejscu, patogen ma idealne warunki do przetrwania i kolejnych infekcji.
W warzywach źródłem problemu mogą być też porażone nasiona i resztki roślin po zbiorach. Dlatego przy septoriozie selera i innych plamistościach warto dbać o czystość stanowiska, zmianowanie oraz higienę prac pielęgnacyjnych. Porażonych liści nie kompostuj – resztki zdrowych roślin to dobry materiał na kompost, o czym szerzej piszemy w artykule jak zrobić dobrze kompost.
Septorioza w pszenicy i innych zbożach
W uprawie zbóż największe znaczenie ma septorioza liści pszenicy. Choroba zaczyna się zwykle od dolnych partii roślin, a potem przesuwa się ku górze, zwłaszcza przy częstych opadach. Jeśli infekcja dotrze do liścia flagowego, septorioza bardzo szybko powoduje spadek plonów. Podobne zagrożenie dotyczy też pszenżyta, a lokalnie również innych zbóż, choć największy problem gospodarczy nadal dotyczy pszenicy.
Dlatego w uprawie zbóż ważne są: zmianowanie, niszczenie źródeł infekcji, kontrola łanu już w fazie krzewienia, a później ochrona górnych liści i kłosów. Tam, gdzie to możliwe, warto wybierać odmiany odporne lub przynajmniej mniej podatne na septoriozy pszenicy. To nie eliminuje choroby, ale wyraźnie ułatwia jej ograniczanie.
Polecana roślinaAgrecol amistar na choroby grzyboweZobacz roślinę →Septorioza selera i problem w warzywach
Septorioza selera jest bardzo charakterystyczna, bo zaczyna się od drobnych plam na liściach, które później obejmują większą powierzchnię. W mocno porażonych roślinach liście tracą zieloną barwę, zasychają, a cały plon staje się słabszy. W ochronie warzyw kluczowe jest, by nie bagatelizować pierwszych oznak plamistości.
Przy uprawach amatorskich dobrze działa połączenie profilaktyki i wzmacniania kondycji roślin. Pomagają nawozy do warzyw, np. roślinny nawóz do warzyw lub nawóz płynny do warzyw – więcej o terminach przeczytasz w tekście o wiosennych pracach w ogrodzie. Dobrze odżywione rośliny lepiej znoszą stres i szybciej odbudowują liście po lekkim porażeniu.
Jak rozpoznać septoriozę w początkowej fazie
Najtrudniejsza jest początkowa faza. Wtedy septorioza może wyglądać jak lekka plamistość, niedobór albo uszkodzenia po stresie pogodowym. Dlatego pole albo warzywnik warto sprawdzać regularnie – na polu najlepiej po przekątnej – oglądając dolne i środkowe piętra liści. Jeśli plamy są wydłużone, mają nekrotyczny środek, a w nich pojawiają się ciemne punkty, bardzo możliwe, że to właśnie septorioza.
W warzywach warto też obserwować zagęszczenie roślin, przewiewność i sposób podlewania. Przy pomidorach pamiętaj o zrównoważonym nawożeniu, np. nawozem krystalicznym do pomidorów i papryki, a o ochronie miedzią przeczytasz w tekście Miedzian na choroby warzyw.
Przeczytaj też
Więcej poradników o Septorioza – formy (pszenica, seler, pomidor), objawy, warunki rozwoju, źródła infekcji, profilaktyka, fungicydy. Przesuń w bok →
Zapobieganie i ochrona upraw
Najskuteczniejsze zwalczanie zaczyna się od profilaktyki. Dla zbóż ważne są: zmianowanie, ograniczanie samosiewów, przyoranie lub rozdrobnienie resztek pożniwnych, dobór stanowiska i możliwie zdrowy materiał siewny. W warzywach dochodzą do tego rozsądna rozstawa, podlewanie bez długiego moczenia liści i szybkie usuwanie porażonych części roślin.
W ogrodzie warto budować zdrowie roślin od dobrego startu. Zdrowe nasiona i sadzonki ze sprawdzonego źródła, dobrze odżywione i prawidłowo posadzone, lepiej znoszą stres i wolniej ulegają porażeniu – o tym, dlaczego jakość materiału ma znaczenie, piszemy w artykule duże sadzonki czy tanie.
Fungicydy i dobór substancji czynnych
Gdy presja choroby jest wysoka, do gry wchodzą fungicydy. W praktyce znaczenie ma nie tylko termin oprysku, ale też dobór substancji czynnych i rotacja mechanizmów działania. Fungicydy z azoksystrobiną to środki o działaniu wgłębnym i systemicznym, przeznaczony głównie do stosowania zapobiegawczego przeciw wybranym chorobom grzybowym roślin rolniczych i warzywnych.
W zbożach środki z azoksystrobiną bywają wymieniane m.in. przy ochronie przed septoriozą liści i septoriozą plew. Trzeba jednak pamiętać, że populacje Zymoseptoria tritici w Europie są w dużej mierze odporne na strobiluryny (grupa, do której należy azoksystrobina), a preparaty oparte o jedną substancję czynną nie powinny być jedynym filarem programu ochrony. Z tego powodu w praktyce lepiej działają programy oparte na rotacji substancji czynnych i łączeniu różnych mechanizmów działania.
Dlatego fungicyd z azoksystrobiną może być elementem ochrony, ale nie powinien być traktowany jako jedyne rozwiązanie na każdą septoriozę. Liczy się cały program: lustracja, termin zabiegu, pogoda, faza rozwojowa i dobór innych preparatów. Wybieraj środek zarejestrowany do danej uprawy i stosuj go wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą. Tak samo postępuj z innymi fungicydami o szerokim spektrum działania.
W ogrodzie amatorskim przy lżejszej presji chorób warto też znać takie produkty jak Agrecol Amistar na choroby grzybowe, Bros Miedzian 50 WP, Ziemovit Miedzian 50 WP czy spray na choroby grzybowe Resolva. Przed zakupem sprawdź, czy środek jest zarejestrowany do danej uprawy, i zawsze stosuj go zgodnie z etykietą.
Podsumowanie
Septorioza to choroba, której nie warto lekceważyć ani w zbożach, ani tam, gdzie rosną warzywa. Septorioza liści, septorioza plew i septorioza selera różnią się szczegółami, ale łączy je jedno: wilgoć, źródło infekcji w materiale roślinnym i szybkie pogorszenie kondycji roślin.
Najlepsza ochrona to połączenie agrotechniki, obserwacji i rozsądnie dobranych preparatów. Jeśli chcesz ograniczyć rozwój septoriozy, zacznij od zdrowego materiału, porządku na stanowisku, właściwego nawożenia i świadomego programu zabiegów. Wtedy septorioza przestaje być wyrokiem, a staje się problemem, który naprawdę da się opanować.
Nawozy
Zrównoważone nawożenie warzyw – bez nadmiaru azotu. Przesuń w bok →
KategoriaNawozyZobacz kategorięSpecjalistyczny nawóz szkółkarski do mojego zamówieniaZobacz roślinę
BROS ukorzeniacz do sadzonek zdrewniałych 50gZobacz roślinę
ZIEMOVIT Nawóz iglak kwaśny 1kg granulowany- INTENSYWNA ZIELEŃ ROŚLINZobacz roślinę
BROS ukorzeniacz do sadzonek pół zdrewniałych 50gZobacz roślinę
BIOHUMUS EXTRA Warzywa 1L+20% gratis- NATURALNIE ZDROWE WARZYWAZobacz roślinę
HUMUS UP PLUS ROŚLINY OZDOBNE Z LIŚCI 500ml- NATURALNE WSPOMAGANIEZobacz roślinęFAQ – najczęściej zadawane pytania o septoriozę
Jak odróżnić septoriozę od innych plamistości liści?
Charakterystyczne są drobne, czarne punkty (owocniki grzyba) widoczne w obrębie brązowych, zasychających plam – najlepiej oglądać je pod lupą. Przy plamistościach bakteryjnych takich punktów nie ma, a plamy często są wodniste lub otoczone żółtą obwódką.
Czy liście selera z septoriozą można kompostować?
Lepiej nie. Grzyb przeżywa na resztkach roślin, a w przydomowym kompostowniku temperatura rzadko jest na tyle wysoka, by go zniszczyć. Porażone liście usuń z ogrodu.
Czy septorioza przenosi się z nasionami?
Tak – u selera i pomidora grzyb może przetrwać na nasionach. Dlatego warto kupować nasiona ze sprawdzonego źródła i nie zbierać ich z porażonych roślin.
Kiedy septorioza jest najgroźniejsza?
W długich okresach deszczowych przy umiarkowanych temperaturach, gdy liście długo pozostają mokre. W takim czasie warto częściej oglądać rośliny i podlewać je tylko przy ziemi.
W sklepie Wszystko dla ogrodu
Od 1995 roku sprzedaliśmy ponad 10 milionów roślin – w sklepie Wszystko dla ogrodu każda sadzonka z naszej szkółki ma gwarancję przyjęcia.
Rośliny ozdobne
Kwiaty balkonowe / Rośliny jednoroczneWiktor Dąbrówka – Ogrodnik od dziecka i współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl, związany z rodzinną szkółką roślin w Brudzicach koło Radomska. Propagator ogrodnictwa w luźnej formie – pisze prosto i praktycznie, na podstawie doświadczeń ze szkółki, tak żeby każdy mógł od razu zabrać się do pracy w ogrodzie. Poznaj nas →
