Autor: Wiktor Dąbrówka, ogrodnik od dziecka, współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl · Opublikowano: · Zaktualizowano: · 6 min czytania
Guzowatość korzeni to choroba bakteryjna roślin, która potrafi długo rozwijać się bez wyraźnych sygnałów nad ziemią, a pierwsze objawy guzowatości najczęściej widać dopiero po wykopaniu rośliny. Sprawcą jest glebowa bakteria Agrobacterium tumefaciens, obecnie zaliczana także do rodzaju Rhizobium. Patogen wnika przez uszkodzenia tkanek, szczególnie po sadzeniu roślin, przesadzaniu, cięciu albo żerowaniu szkodników glebowych.
Polecany wpisBakteryjna nekroza kory drzew owocowych – objawy, rozpoznanie i profilaktykaCzytaj poradnik →Czym jest guzowatość korzeni
Guzowatość korzeni to choroba bakteryjna wielu gatunków roślin, w tym drzew i krzewów owocowych oraz roślin uprawnych, wywoływana przez bakterię Agrobacterium tumefaciens. Guzowatość korzeni rozwija się w częściach systemu korzeniowego, gdy bakterie dostaną się do rośliny przez rany. Najczęściej porażają tkanki przy szyjce korzeniowej, na korzeniu głównym i na korzeniach bocznych, gdzie z czasem tworzą się nieregularne guzy. U wielu gatunków roślin choroba jest znana także jako crown gall i dotyczy zarówno roślin ozdobnych, jak i drzew owocowych, krzewów czy winorośli.
Guzowatość korzeni jest związana z obecnością plazmidu Ti, który zmusza komórki rośliny do wytwarzania auksyn i cytokinin, co prowadzi do nadmiernego podziału komórek.
To nie jest problem wyłącznie szkółek. Skażona gleba może być głównym źródłem zakażenia przez długi czas, bo bakterie przeżywają w środowisku glebowym i są przenoszone z wodą, glebą oraz za pośrednictwem narzędzi uprawowych. Dlatego w ochronie roślin tak duże znaczenie ma higiena pracy i zdrowy materiał szkółkarski.
🌳 Zdrowe rośliny w naszym sklepie:
Rośliny ozdobne →Guzowatość korzeni w skrócie
| Temat | Opis |
|---|---|
| Sprawca | Agrobacterium tumefaciens – bakteria glebowa z plazmidem Ti |
| Objawy | narośla przy szyjce korzeniowej i na korzeniach, słaby wzrost, więdnięcie |
| Narażone | drzewa owocowe, róże, maliny, winorośl, borówka wysoka |
| Wnikanie | przez rany – przy sadzeniu, cięciu, kopaniu, po żerowaniu szkodników |
| Leczenie | brak – silnie porażone rośliny usunąć z bryłą ziemi |
| Profilaktyka | zdrowy materiał, ostrożne sadzenie, dezynfekcja narzędzi, zmiana stanowiska |
Gdzie powstają pierwsze guzy
Najczęściej pierwsze małe guzy pojawiają się przy szyjce korzeniowej, ale można je znaleźć także na korzeniu głównym, na korzeniach bocznych, a czasem również na pędach tuż przy powierzchni gleby. U części roślin spotykana jest również guzowatość pędów, choć klasyczna guzowatość korzeni najmocniej uderza właśnie w system korzeniowy.
Na początku ich powierzchnia bywa jasna i miękka, później powierzchnia staje się szorstka, korkowata, a starsze guzy drewnieją. Zmienia się też ich kształt – od drobnych narośli do dużych, zgrubiałych form o średnicy od kilku milimetrów do nawet kilkunastu centymetrów.
Drzewka i krzewy owocowe
Zdrowy materiał szkółkarski do sadu. Przesuń w bok →
KategoriaDrzewka owocoweZobacz kategorięCzereśnia 'Schneidera Późna’Zobacz roślinę
Grusza 'Red Klapsa’Zobacz roślinę
Grusza 'Saphira’Zobacz roślinę
KategoriaKrzewy owocoweZobacz kategorię
Pigwowiec pośredni 'Orange Trail’Zobacz roślinę
Truskawka ”Summer Breeze White Snow”Zobacz roślinę
Winorośl pachnąca TomekZobacz roślinęJak wyglądają objawy chorobowe
Nad ziemią objawy bywają mylące. Roślina słabiej rośnie, gorzej pobiera wody i składników pokarmowych, a liście szybciej więdną mimo obecności wody w glebie. To dlatego, że narośla zaburzają pracę tkanek przewodzących, a system korzeniowy nie transportuje prawidłowo składników pokarmowych i wody z podłoża.
Najczęstsze objawy guzowatości korzeni to:
- słabszy wzrost rośliny,
- więdnięcie liści mimo obecności wody w glebie,
- zahamowanie wzrostu,
- słabe plonowanie,
- zamieranie roślin, zwłaszcza młodych.
W praktyce część objawów chorobowych przypomina skutki suszy, słabego nawożenia lub żerowania szkodników. Rośliny zwykle dostają mniej wody i składników pokarmowych z gleby i z trudnością korzystają z tego, co niesie roztwór glebowy. Przy silnym porażeniu dochodzi do zahamowania wzrostu, słabego plonowania i nawet zamierania roślin, zwłaszcza roślin młodych.
Jak choroba wpływa na wzrost roślin
Największa szkodliwość choroby dotyczy młodych nasadzeń. W porażonych roślinach rozbudowane guzy ograniczają przepływ asymilatów, a cały system korzeniowy działa mniej wydajnie. Szczególnie groźna jest sytuacja, gdy narośl obejmuje tkanki przy szyjce korzeniowej lub niemal obrasta korzeń główny. Wtedy ryzyko zamierania roślin wyraźnie rośnie.
Choroba jest szczególnie groźna w szkółkach, na plantacjach i w młodych sadach, bo tam często wykonuje się dużo zabiegów pielęgnacyjnych i prac pielęgnacyjnych, które mogą powodować uszkodzenia korzeni i szyjki. Jeśli choroba wystąpi w takim miejscu, straty rosną szybko, a możliwości zwalczania choroby są ograniczone.
Polecana roślinaNawóz długo działający do ogroduZobacz roślinę →Które gatunki są szczególnie narażone
Na guzowatość narażonych jest bardzo wiele gatunków roślin. W praktyce problem dotyczy często drzew i krzewów, w tym drzew owocowych, róż, malin, moreli, grusz, a także winorośli i borówki wysokiej. Właśnie dlatego warto regularnie sprawdzać korzenie nowych nasadzeń, zwłaszcza gdy kupujemy rośliny do ogrodu, sadu lub na plantacji.
Przy zakładaniu nasadzeń sięgajmy po krzewy owocowe, drzewka owocowe, borówki amerykańskie i winorośle ze sprawdzonego źródła i przed posadzeniem oglądajmy ich korzenie. Zdrowy materiał szkółkarski ma tu ogromne znaczenie.
Przeczytaj też
Więcej poradników o Guzowatość korzeni (Agrobacterium tumefaciens) – objawy, wpływ na wzrost, narażone gatunki, źródła infekcji, profilaktyka. Przesuń w bok →
Skąd bierze się infekcja w glebie
Za chorobę odpowiada bakteria Agrobacterium tumefaciens, czyli patogen z rodzaju Agrobacterium, określany także przez związek z plazmidem Ti (tumor inducing). To właśnie ten mechanizm powoduje niekontrolowany rozrost komórek i powstawanie narośli. Do infekcji dochodzi najłatwiej po zranieniu korzeni przy sadzeniu, cięciu, kopaniu lub żerowaniu takich organizmów jak nicienie i inne szkodniki glebowe.
Należy pamiętać, że zakażenie rozprzestrzeniają nie tylko narzędzia uprawowe, ale też woda, gleba i materiał rozmnożeniowy. Dlatego na polach wolnych od choroby nie powinno się sadzić roślin z niepewnego źródła, a każda skażona gleba wymaga ostrożnego planowania dalszej uprawy.
Zwalczanie i zapobieganie
Profilaktyka
Zwalczanie tej choroby polega głównie na profilaktyce. Warto zwalczać szkodniki glebowe, ograniczać uszkodzenia podczas sadzenia, dezynfekować narzędzia i unikać sadzenia gatunków podatnych w miejscach, gdzie wcześniej rosły porażone rośliny. Przy nawożeniu lepiej stawiać na rozsądną pielęgnację niż przypadkowe dawki; pomocne są nawozy do ogrodu lub nawóz długo działający do ogrodu, a nie „ratunkowe” nadmiary azotu.
Usuwanie porażonych roślin
Gdy zauważymy objawy choroby na korzeniach, najlepiej usuwać silnie porażone egzemplarze wraz z bryłą ziemi i nie przenosić ich w inne miejsce. W praktyce zwalczanie po wystąpieniu choroby jest trudne, dlatego ważniejsze od leczenia jest zapobieganie.
Dezynfekcja narzędzi
Dezynfekcja narzędzi ogrodniczych po każdym kontakcie z glebą lub roślinami jest kluczowa, aby nie przenosić bakterii na zdrowe rośliny.
Dobór materiału szkółkarskiego
Przy nowych nasadzeniach dokładnie oglądaj korzenie i szyjkę korzeniową kupowanych roślin – sadzonki z naroślami odrzuć. Sadź ostrożnie, bez zbędnego ranienia korzeni, i planuj nasadzenia z wyprzedzeniem, korzystając np. z poradników o sadzeniu róż czy uprawie jabłoni. Sadzonki ze sklepu Wszystko dla ogrodu są komunikowane jako objęte gwarancją jakości.
Nawozy do ogrodu
Rozsądne nawożenie bez nadmiaru azotu. Przesuń w bok →
KategoriaNawozyZobacz kategorięSpecjalistyczny nawóz szkółkarski do mojego zamówieniaZobacz roślinę
BROS ukorzeniacz do sadzonek zdrewniałych 50gZobacz roślinę
ZIEMOVIT Nawóz iglak kwaśny 1kg granulowany- INTENSYWNA ZIELEŃ ROŚLINZobacz roślinę
BROS ukorzeniacz do sadzonek pół zdrewniałych 50gZobacz roślinę
BIOHUMUS EXTRA Warzywa 1L+20% gratis- NATURALNIE ZDROWE WARZYWAZobacz roślinę
HUMUS UP PLUS ROŚLINY OZDOBNE Z LIŚCI 500ml- NATURALNE WSPOMAGANIEZobacz roślinęFAQ – najczęściej zadawane pytania o guzowatość korzeni
Czy roślinę z guzami na korzeniach można wyleczyć?
Nie. Nie ma środków, które usuną bakterie z rośliny. Silnie porażone egzemplarze trzeba wykopać z bryłą ziemi i usunąć z ogrodu, a lekko porażone starsze drzewa często rosną dalej, choć słabiej.
Jak odróżnić guzowatość bakteryjną od guzów po nicieniach?
Guzy bakteryjne są duże, nieregularne, początkowo miękkie, później zdrewniałe – najczęściej przy szyjce korzeniowej. Narośla po nicieniach (guzakach) są drobne, liczne, kuliste i rozsiane wzdłuż drobnych korzeni.
Czy po wykopaniu chorej rośliny mogę posadzić nową w tym samym miejscu?
Lepiej nie. Bakterie długo przeżywają w glebie, dlatego przez kilka lat sadź tam gatunki mało podatne, np. iglaste lub trawy, a drzewa owocowe, róże i maliny umieszczaj w innym miejscu.
W sklepie Wszystko dla ogrodu
Od 1995 roku sprzedaliśmy ponad 10 milionów roślin – w sklepie Wszystko dla ogrodu każda sadzonka z naszej szkółki ma gwarancję przyjęcia.
Artykuły ogrodnicze
Nasiona i cebulkiWiktor Dąbrówka – Ogrodnik od dziecka i współzałożyciel wszystkodlaogrodu.pl, związany z rodzinną szkółką roślin w Brudzicach koło Radomska. Propagator ogrodnictwa w luźnej formie – pisze prosto i praktycznie, na podstawie doświadczeń ze szkółki, tak żeby każdy mógł od razu zabrać się do pracy w ogrodzie. Poznaj nas →
